Rize - Üniversite öğrencilerinden işitme engelli sürücüler için yapay zeka destekli cihaz

RECEP Tayyip Erdoğan Üniversitesi (RTEÜ) öğrencileri Efil Saylam ve Emre Kıran, Öğretim Üyesi Doç. Dr. Yıldıran Yılmaz'ın verdiği bir ders ödevinden yola çıkarak geliştirdikleri, işitme engelli sürücüleri ekran üzerinden uyaran cihazla, TEKNOFEST 2026'da 'Sosyal Yenilikçilik ve Girişimcilik' kategorisinde Türkiye birincisi oldu.

RTEÜ Bilgisayar Mühendisliği Bölümü öğrencileri Efil Saylam ve Emre Kıran, Öğretim Üyesi Doç. Dr. Yıldıran Yılmaz'ın 'Nesnelerin İnterneti' dersinde verdiği bir ödev üzerine, işitme engelli sürücülerin trafikte yaşadığı zorluklara çözüm üretmek için çalışma yaptı. Yaklaşık 1 yıllık çalışma sonucunda, araç içine monte edilebilen ve avuç içine sığacak büyüklükte yapay zeka destekli bir donanım kiti geliştirildi. Trafikte hayati önem taşıyan ambulans sireni, korna ve yaya seslerini anlık olarak dinleyip sınıflandıran cihaz; bu sesleri aracın ön konsolundaki veya harici bir ekrandaki görsel uyarılara dönüştürüyor. Öğrencilerin 'Echo2Code' takımı çatısı altında geliştirdiği yenilikçi ürün, Havacılık, Uzay ve Teknoloji Festivali (TEKNOFEST) 2026 kapsamında düzenlenen TÜBİTAK 2242 Üniversite Öğrencileri Araştırma Proje Yarışmaları'nda büyük ilgi gördü. Öğrenciler projeyle 'Sosyal Yenilikçilik ve Girişimcilik' kategorisindeki yarıştı, jüriden tam not alarak Türkiye birincisi oldu.

'ÖĞRENCİLERE VERDİĞİM BİR PROJE ÖDEVİYDİ'

Cihazın geliştirilme sürecini anlatan Doç. Dr. Yıldıran Yılmaz, şunları söyledi:

"Geçen yıl verdiğim bir ders kapsamında, İnternet Nesneleri dersi kapsamında öğrencilere verdiğim bir proje ödeviydi ve öğrencilerle geliştirdiğimiz bu projeyi en son geliştirerek TEKNOFEST'te başvurmayı planlamıştık. İşitme engelliler açıkçası trafikte çok sorun yaşıyorlar. Özellikle dış sesleri, çevresel sesleri duyamadıkları için dışarıdan gelen bir ambulans veya farklı bir korna sesi, yaya sesini duyamadıkları için bu hem onların güvenliğini tehlikeye atıyor hem de dışarıdaki insanların güvenliğini tehlikeye atıyor. Böyle bir ihtiyaç hissettik ve ortaya böyle bir projeyi çıkarma ihtiyacı duyduk. Çıkardığımız, geliştirdiğimiz projenin en önemli avantajlarından bir tanesi de internete ihtiyaç duymuyor. Tamamen cihaz üzerinde çalışan bir sistem ve kaydettiğimiz sesleri de dış ortama aktarmadığı için kullanıcı gizliliğini de tam olarak koruyor. Bu cihaz kompakt bir donanımdan oluşuyor. Tamamen ayrı bir cihaz, üzerinde ekran bulunan ve her araca, vasıtaya entegre edilebilecek kolay bir cihaz. Ucuz bir maliyetle bunu yapabildik. Projemiz, işitme engelli sürücülerin araç içindeki güvenliğini artırmak amacıyla geliştirdiğimiz kompakt bir donanım. Bu donanım çevresel sesleri yapay zeka algoritmalarıyla anlık olarak sınıflandırıyor ve cihaz, aracın ön konsolundaki ekran vasıtasıyla görsel olarak bu uyarıları sürücüye iletiyor" dedi.

'TRAFİKTE OLAN BU KRİTİK SESLERİN HİÇBİRİNİ DUYMADAN HAREKET EDİYORLAR'

Projenin tasarım ekibinde yer alan Efil Saylam, işitme engelli bireylerin araç kullanırken yaşadıkları zorluklardan yola çıktıklarını belirterek, "Takım arkadaşım Emre'yle beraber bir sosyal sorumluluk projesi yazıyorduk. Bu projeyi yazarken aslında işitme engelli bireylere nasıl dokunabiliriz, bunu düşünüyorduk ve işitme engelli bireylerin aslında araç kullanıp kullanmadığını düşündük. Ve bunu araştırmaya başladık. Daha sonradan fark ettik ki aslında gerçekten araç kullanıyorlar. Trafik aslında tamamen sese dayalı bir şey olmasına rağmen işitme engelli bireyler trafikte olan bu kritik seslerin hiçbirini duymadan aslında hareket ediyorlar. Daha sonradan biz, 'Peki bunları, bu trafiği onlar için nasıl daha güvenli bir hale getirebiliriz? Nasıl bir proje geliştirip onlar için trafiğin gerçekten güvenli bir alan olmasını sağlayabiliriz?' diye düşündük ve böyle bir proje geliştirdik. Ben de açıkçası tasarım ekibindeydim. Projemiz gerçekten çok küçük; bir el, avuç içine sığabilecek kadar küçük bir prototipe sahip şu anda. Araçtan araca değişerek daha da küçültülebiliyor, daha da büyütülebiliyor. Böyle çok küçük bir tasarıma sahip, çok kompakt. Aracın arka camına sabitleniyor" diye konuştu.

'SESLERİ GÖRÜNTÜYE ÇEVİRİYORUZ'

Projenin yazılım ve yapay zeka modelini geliştiren Emre Kıran ise sistemin çalışmasını anlattı. Kıran, "Ben yazılım tarafında görev aldım. Yapay zeka modelinin geliştirilmesinden sorumluydum. Kendi geliştirdiğimiz yapay zeka modeli kitimiz. Sürekli ortamı dinliyor ve o sesleri siren, korna ve yaya sesi olarak 3 sınıfa ayırıyor. Bunları sınıflandırdıktan sonra aracımızın kendi ekranına veya harici bir ekrana yönlendiriyoruz ve görüntü olarak sürücünün önüne düşürüyoruz. Yani sesleri bir nebze görüntüye çeviriyoruz diyebiliriz. Şöyle söyleyeyim; ben 2024'te TEKNOFEST'te finale gitmiştim. Bölümümüzde sürekli olarak bize TEKNOFEST projelerini, TÜBİTAK projelerini teşvik ediyorlar. O günden beri bir sürü yarışmalar deniyorum. Bugün birinci olduk, çok mutluyum çünkü sürecimin karşılığını aldım" dedi. (DHA)