Olgay GÜLER-Umut IŞIK/EDİRNE, (DHA)-EDİRNE'de 2024 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı unvanı alan Varol Kuzu'nun (55) ardından eşi Ayşe Kuzu (57) da ekim ayında aynı unvanı aldı. Kentin kültür mirasının simgelerinden aynalı süpürge yaparak, eşiyle birlikte mesleği yaşatmaya çalıştıklarını söyleyen Ayşe Kuzu, "Karı koca çalışmanın bazen zorlukları da oluyor ama birbirimizden çok şeyler öğreniyoruz. Sadece çırak usta ilişkisi gibi değil sabrı öğreniyoruz" dedi.
Edirne'de yaşayan Varol Kuzu, 15 yaşında babasının atölyesinde öğrendiği süpürge yapımını ilerleyen yaşlarında meslek edindi. Evlerde temizlik amaçlı kullanılan çalı süpürgesi yapan Kuzu, kullanımın azalmasından dolayı süs eşyası olarak üretilen aynalı süpürge yapımına başladı. Kuzu, 2024 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı unvanı alarak, eşi Ayşe Kuzu’yla birlikte faaliyetlerine devam etti. Aradan geçen 2 yılın ardından Kuzu’nun eşi Ayşe Kuzu da ekim ayında Kültür ve Turizm Bakanlığı Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı unvanını aldı. Çift, Devecihan Kültür Merkezi'nde Edirne Valiliği girişimleriyle kurulan Rumeli Kültür ve Sanat Akademisi'nde bir yandan süpürgeciliği yaşatmaya çalışıyor, bir yandan da kent mirası aynalı süpürge yapımını sürdürüyor.
'BİR KÜLTÜRÜ YAŞATTIĞIMIZI FARK ETTİK'
Süpürge yapımına önce para kazanmak için başladıklarını, ilerleyen süreçte kültürel mirası yaşatmaya odaklandıklarını söyleyen Varol Kuzu, "Süpürge mesleğini ailemize ait olan bir atölyede, 40 yıl önce çırak olarak başladım. Ortaokul yıllarında ailemize ait olan atölyede, yaz tatillerinde aileme yardım amaçlı işe başladım. Daha sonra yavaş yavaş yıllar içerisinde işin püf noktalarını öğrenerek bu işte ustalaştım. Büyük süpürge tüketimi yıllar içerisinde azalınca biz de mesleğin başka bir versiyonu olan aynalı süpürge işine odaklandık. Bu işe enerjimizi ve dikkatimizi toparlayarak minyatür boylarda ve çeşitli boylarda aynalı süpürgeler yapmaya, üretmeye başladık. İlk baş ticaret için, geçimimizi sağlamak için düşündük. Daha sonra farkında olmadan bir kültürü yaşattığımızı fark ettik. Bundan sonra işimize daha heyecanla, şevkle devam etmeye başladık" dedi.
'BİR ELİN PARMAKLARI KADAR USTA SAYISI VAR'
Kuzu, 2024 yılında Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı unvanını aldığını, halen mesleği yaşatmaya çalıştığını belirterek, "Yıllar içerisinde süpürge kullanımı azaldı. Temizlik aracı olması özelliğini kaybetti süpürge. Çeşitli alternatifler çıktı; elektrik süpürgeleri, plastik süpürgeler. Kullanımı azaldıkça üretimi de azaldı. Bir de enflasyona uyum sağlayamadı süpürge imalatı. Ekonomik değerini bulamadığı için ticari hayatta, o yüzden işletmeler günden güne azalmaya başladı. 70'li yıllarda yaklaşık şehrimizde 350 tane kadar süpürge imalathanesi vardı ama yıllar içerisinde bu sayı gitgide azaldı. Şu anda 4-5 tane işletme faaliyet gösteriyor. Toplasanız şu anda şehrimizde bir elin parmakları kadar ancak usta sayısı var" diye konuştu.
'YENİ ÇIRAKLARI BEKLİYORUZ'
Mesleği gelecek kuşaklara aktarmak istediklerini fakat çırak bulamadıklarını dile getiren Kuzu, "Bizim buradaki amacımız; bu işe meraklı olan genç kardeşlerimize, usta çırak ilişkisiyle mesleği öğretip, gelecek kuşaklara aktarmak. Şu anda pek öğrenmek isteyen yok ama umut ediyoruz. Yeni çırakları bekliyoruz mesleği öğretmek amaçlı" dedi.
'USTA-ÇIRAK İLİŞKİSİ İÇİNDE BAŞLADIK'
Varol Kuzu’nun eşi Kuzu da süpürge yapımını 2004 yılında eşiyle beraber çalışmaya başlamasıyla öğrendiğini söyledi. İlk başlarda usta-çırak ilişkisiyle çalıştıklarını anlatan Kuzu, "2004 yılında eşimle beraber çalışmaya başladık, usta-çırak ilişkisi içerisinde. Bu şekilde devam ettik. Ben biraz meraklı olmam sayesinde diğer işleri de öğrenmeye çalıştım. Öğrendikten sonra benim de diğer sanatçı arkadaşlarım ‘Artık 22 sene oldu, sen de bu unvanı almayı hak ediyorsun’ diyerek beni cesaretlendirdiler. Ben de başvurdum ve aynı şekilde ürettiğim ürünlerle komisyona girdim. Benim de kart almaya hak kazandığımı dile getirdiler" diye konuştu.
'SORUMLULUK İSTİYOR'
Süpürge yapımında zorlanmadığını dile getiren Ayşe Kuzu, "Pek zorluğu yok açıkçası. İlk başlarda zorlanıyor tabii insan. Şimdiki gibi dikiyorum mesela şu anda ya da bağlama işi için. Birçok adet yaptık, birçok şey ürettik. O yüzden artık elimiz de alıştı, ustalaştık. Sorumluluk istiyor tabii biraz. Karı koca çalışmanın bazen zorlukları da oluyor ama birbirimizden çok şeyler öğreniyoruz. Sadece çırak usta ilişkisi gibi değil sabrı öğreniyoruz. Beraber çalışarak hayatın getirisini hafifletiyoruz. Öyle şeyler de oluyor. Maddi getirisi de oluyor. Belirli yerler var yaptığımız, ürettiğimiz, götürdüğümüz. Onlardan kazanıyoruz" dedi.
'İNŞALLAH SANATA DEĞER VEREN BİRİNİ BULURUZ'
Ayşe Kuzu, mesleği gelecek kuşaklara aktarmak istediklerini belirterek, "Meraklı bir arkadaş bulursak mesleği öğretip, geleceğe aktarmak istiyoruz. Umutluyuz. Şimdi çoğu insan zanaat olarak bakmıyor da para olarak bakıyor. 'Ne kadar kazanabiliriz' ona bakıyorlar. O yüzden sadece gençler değil, aileler de böyle düşünüyor. İnşallah sanata değer veren birini buluruz ve çırak yetiştiririz" diye konuştu.(DHA)
FOTOĞRAFLI